Jak po roku zmieniło się korzystanie z systemu kaucyjnego? Na ile zwrot opakowań stał się już elementem codziennych zachowań Polaków? Co decyduje o jakości korzystania z systemu i jak wygląda on z perspektywy handlu, producentów oraz operatora? W drugiej edycji „Informacji Zwrotnych” odpowiadamy na te pytania na podstawie ogólnopolskiego badania konsumenckiego, danych operacyjnych i doświadczeń uczestników rynku. Po raz pierwszy pokazujemy również Wskaźnik Dojrzałości Kaucyjnej, który pozwala ocenić nie tylko skalę korzystania z systemu, ale również to, na ile zwrot opakowań stał się częścią codziennych zachowań konsumentów.
Pierwszą edycję „Informacji Zwrotnych” przygotowaliśmy w momencie, gdy polski system kaucyjny dopiero zaczynał dostarczać danych o zachowaniach konsumentów i funkcjonowaniu zbiórki. Dziś możemy porównać dwie fale badania i zestawić deklaracje konsumentów z doświadczeniami wynikającymi z codziennego działania systemu.
W drugiej edycji raportu łączymy wyniki ogólnopolskiego badania konsumenckiego z danymi operacyjnymi eZwrotki oraz doświadczeniami producentów, handlu, partnerów technologicznych i ekspertów. Dzięki temu możemy zobaczyć nie tylko, co zmieniło się w deklaracjach Polaków, ale przede wszystkim – jak system działa w praktyce.
Wskaźnik Dojrzałości Kaucyjnej: 64 punkty na 100
Samo pytanie o to, czy konsument korzysta z systemu kaucyjnego, nie pokazuje jeszcze całego obrazu. Znaczenie ma również to, czy zna jego zasady, jak regularnie zwraca opakowania i co robi z nimi w sytuacji, gdy nie może oddać ich od razu.
W drugiej edycji „Informacji Zwrotnych” wprowadzamy Wskaźnik Dojrzałości Kaucyjnej – syntetyczną miarę pozwalającą szerzej spojrzeć na relację konsumentów z systemem. Wynik dla Polski wynosi 64 punkty na 100, a niemal trzy czwarte badanych osiąga wysoki lub bardzo wysoki poziom dojrzałości kaucyjnej. Poszczególne elementy wskaźnika rozwijają się jednak w różnym tempie. Najmocniejszą stroną jest samo korzystanie z systemu, słabiej wypada pełna znajomość jego zasad. Prowadzi to do jednego z ważniejszych wniosków raportu:
Korzystanie z systemu wyprzedza pełną znajomość jego zasad.
Potwierdzają to również wyniki dwóch fal badania. W pierwszej 62% respondentów deklarowało, że korzysta z systemu i zamierza korzystać dalej. W drugiej odsetek ten wzrósł do 75%. Jednocześnie udział pozytywnych ocen funkcjonowania systemu zwiększył się z 34% do 45%, a negatywnych spadł z 35% do 28%. W raporcie pokazujemy także, że konsumenci nie są jednorodną grupą. Wyodrębniamy cztery typy uczestników – od osób pozostających poza systemem, przez użytkowników okazjonalnych i osoby, dla których zwrot stał się już elementem domowej rutyny, po najbardziej zaangażowanych. Ich zachowania i oczekiwania wobec systemu wyraźnie się różnią.
System zmienia to, co robimy z opakowaniem
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy tego, co dzieje się z opakowaniem po wypiciu napoju.
65% użytkowników systemu deklaruje, że rzadziej wyrzuca butelki i puszki do zwykłego kosza. Taki sam odsetek częściej zwraca uwagę na oznaczenie kaucji, a 56% bardziej świadomie segreguje opakowania. To ważne również z perspektywy producentów. Badanie nie wskazuje na spadek częstotliwości zakupu napojów objętych systemem – zmiana jest znacznie wyraźniejsza w tym, jak konsumenci traktują opakowanie po wykorzystaniu produktu. System wpływa więc przede wszystkim na jego dalszą drogę: butelka lub puszka ma wrócić do oddzielnego strumienia zbiórki, aby materiał mógł zostać ponownie wykorzystany.
Punkt zwrotu ma znaczenie dla sklepu
Raport pokazuje również, jak system kaucyjny wpisuje się w codzienne funkcjonowanie handlu.
Dla 68% badanych możliwość oddania opakowań jest ważną cechą sklepu, a 41% deklaruje, że częściej wybierałoby niewielki sklep w pobliżu domu, gdyby można było w nim zwrócić opakowania. Samo uruchomienie punktu zbiórki nie wystarcza. Konsumenci zwracają uwagę na jego dostępność, kolejki, sprawność automatów czy łatwość odzyskania kaucji. Z perspektywy sklepu równie ważne są elementy, których klient nie widzi: sprawne odbiory, serwis urządzeń, technologia i terminowe rozliczenia. Nie ma przy tym jednego rozwiązania odpowiedniego dla każdej placówki. Innych rozwiązań może potrzebować duży supermarket, innych niewielki sklep osiedlowy. Organizacja zbiórki musi uwzględniać zarówno potrzeby konsumentów, jak i sposób funkcjonowania konkretnego punktu.
Zwrot idzie tam, gdzie jest konsument
Sklep pozostaje podstawowym miejscem zwrotu opakowań, ale system rozwija się również poza tradycyjnym handlem.
Zwrotka organizuje zbiórkę podczas wydarzeń sportowych, festiwali i konferencji, ale także w zakładach pracy, hotelach, restauracjach i instytucjach. Punkty zbiórki działają m.in. w siedzibie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, na lotnisku we Wrocławiu, w 8. Bazie Lotnictwa Transportowego w Krakowie, Termach Chochołowskich czy schronisku w Dolinie Pięciu Stawów. Łączy je jedno: są to miejsca, w których konsumowane są napoje, a więc pozostają również opakowania, które powinny wrócić do systemu.
Każda z tych lokalizacji wymaga innego sposobu organizacji. Nie ma jednego modelu zbiórki odpowiedniego dla wszystkich – rozwiązanie powinno uwzględniać miejsce, skalę zwrotów i sposób, w jaki konsumenci korzystają z danej przestrzeni.
Niemal 60 razy większa skala zwrotów
Zmianę widać również w danych operacyjnych eZwrotki. Jeżeli liczbę zwrotów ze stycznia przyjmiemy za 100, w sierpniu indeks osiągnął poziom 5980. Oznacza to, że skala zwrotów była niemal 60 razy większa niż w styczniu.
Jednocześnie rośnie wykorzystanie poszczególnych punktów zbiórki. System zwiększa więc skalę nie tylko dzięki rozbudowie sieci – coraz intensywniej wykorzystywane są również punkty, które już działają. Za prostą z perspektywy konsumenta czynnością – oddaniem butelki lub puszki – stoi przy tym cały łańcuch procesów: rejestracja opakowania, odbiór, transport, liczenie i weryfikacja, rozliczenie oraz przygotowanie zebranego materiału do dalszego zagospodarowania.
Droga opakowania nie kończy się w automacie ani w punkcie zbiórki. Kończy się wtedy, gdy odzyskany surowiec wraca do obiegu – a z zebranej butelki PET może powstać kolejna butelka.
Co decyduje o tym, czy system działa dobrze?
Po roku możemy już patrzeć na system nie tylko przez liczbę punktów zbiórki, automatów czy zwróconych opakowań. Badanie i doświadczenia uczestników rynku pokazują, że o jakości systemu decyduje suma wielu elementów: dostępność i niezawodność punktów, wygoda zwrotu, organizacja zbiórki po stronie handlu, technologia, logistyka, dane oraz sprawność procesów, których konsument na co dzień nie widzi.
W drugiej edycji „Informacji Zwrotnych” przyglądamy się każdemu z tych obszarów z innej perspektywy – konsumenta, handlu, producentów, technologii, logistyki i operatora. Nie pokazujemy więc wyłącznie wyników kolejnej fali badania. Zestawiamy to, co konsumenci deklarują, z tym, co każdego dnia dzieje się w działającym systemie.
Pobierz drugą edycję „Informacji Zwrotnych”
Pełny raport zawiera wyniki dwóch fal ogólnopolskiego badania konsumenckiego, Wskaźnik Dojrzałości Kaucyjnej, dane operacyjne eZwrotki oraz doświadczenia i komentarze przedstawicieli handlu, producentów, technologii i logistyki.
Pobierz raport i zobacz, co rok działania systemu kaucyjnego mówi nam o zachowaniach konsumentów i funkcjonowaniu systemu w praktyce.
